Ultrason

0

Yaklaşık son yirmi yıldır kullanılmakta olan ultrason teknolojisi sıçrayarak ilerlemektedir. Günümüzde artık, hamilelik bakımında ultra­son olmazsa olmaz unsurlardan biridir. Ultrasona karşı tutum kişiden kişiye göre değişir ama genel fikir olumludur. Modern teknoloji ile hamileliğin etkileşiminden rahatsızlık duyanlar az sayıdadır. İnsanlar tam olarak neler olduğunu, bebeğin ve kendi sağlık durumlarını ve daha fazlasını bilmek için bu avantajdan yararlanmak isterler.

Nelerin olup bittiğini takip ederek yaşanan hamilelik her zaman hoş bir deneyim olur. Ayrıca hamileliğin bir hastalık olmadığım vurgula­mak gerekir. Normal bir fiziksel süreçtir ve ultrasonun başlıca amacı bunu desteklemektir. Kimi durumlarda her ne kadar yanlış bir durumu saptamaya yarasa da, bunu olumlu olarak düşünmeli ve mümkün olduğu kadar çare bulmaya yaradığını bilmeliyiz. Burada, biz ultrason teknolojisinin neden ibaret olduğunu anlatmaktayız.

Ultrason nedir?

Ses dalgalarının çok yüksek biçimde oluşum biçimidir. Bu makinel­erde kullanılan frekans saniyede 3,5 ile 7 milyon arası devirden mey­dana gelir. (Megahertz)

Kulağın duyabileceği ses dalgalarının frekansı, saniyede sadece birkaç bin devirden ibarettir (hertz).

Ultrason nasıl çalışır?

“Prob”un (incelenmek istenen bölgenin üzerine yerleştirilen alet) kristalinin ürettiği ses dalgaları dokular arasından geçerek derinlere kadar ilerler, bu esnada etrafındaki yapıdan etkilenir. İlerleyebileceği en uç noktaya ulaşınca, ses dalgalan geri döner ve topluca işlenerek bir görüntü ortaya çıkar. Bu da monitörde izlenir. Eski tarayıcılar basit görüntüler verebilirken, artık son yıllarda yeni tarayıcılar her hareketi çok net göstermektedir.

Hamilelikte ultrason ne kadar yararlıdır?

Şimdiki doğum uzmanlarının, eski doğum uzmanlarının ultrasono-grafı olmadan nasıl idare ettiklerini düşünmeleri şaşırtıcı değildir. Ultason neredeyse vazgeçilmezdir.

Ultrason; hamileliği, fetus sayısını, hamilelik haftasını onaylar ve hamilelikle ilgili her türlü sorunu ortaya çıkarır.

Ultrason Neyi Teşhis Edebilir

Ultrason hangi olumsuz etkileri saptayabilir?

Bebeğin karında ölmesi gibi durumlar ultrasonografıyle saptan­abilir. Hamileliğin 6. haftasında bebeğin kalp atışı ekranda çok net görülür, bunun olmaması fetusu öldüğünü gösterir.

Bir utrason tetkikinden sonra, gelişim geriliği saptanabilir. Ya da tanının şüpheli olduğu durumlarda seri tetkiklerle bebeğin gelişimi izlenir.

Bazı önemli anomaliler – uzuvlar, omurga, yüz, beyin, akciğer, kalp, bağırsak, böbrek, mesane, karın duvarı ile ilgili olanlar – ultrason tetkikiyle teşhis edilebilir. Kusurun çok ufak olduğu diğer anomaliler saptanamayabilir.

Gebeliğin hangi döneminde hangi anormallikler saptanabilir?

Çoğu önemli anomalilerin teşhisi 18-20 haftalar arasında mümkündür. Daha önceki tetkiklerde fetus çok küçük olduğundan, bazı anomaliler gözden kaçabilir. Hatta 20. haftada bile bazı anomaliler teşhis edilemeyebilir ve fetus daha büyüdüğünde, yeni tetkiklerin yapılması gerekir. Bir sorun yaşanmaması açısından, hayati organlar­dan biri (kalp, omurga gibi) net olarak incelenemediğinde, 2 hafta gibi bir süre içinde, her şeyin yolunda olduğuna dair emin olmak için tekrar bir tetkik yapılmalıdır.

Erken gebelik döneminde yapılan ultrasonografi neye yarar?

  • Hamileliği onaylamaya (şüphe duyulması durumunda)
  • Hamileliğin yerini onaylamaya (dış gebelik ihtimali durumunda)
  • Gebelik haftasını belirler (kesin tarih bilinmiyorsa)
  • Fetus sayısını belirler
  • Yaşanabilirliği onaylar
  • Anormal hamilelikleri teşhis eder (boş gebelik, mol gebelik gibi)

Boş gebelik nedir?

Gebelik kesesi içinde sıvının olması fakat fetusun olmama duru­mudur. Gebe kalmanın hemen akabinde işlerin ters gittiği ve embriyo oluşumunun gerçekleşmediğine inanılır. 6-10 hafta arasında görülen hafif kanama bunun ilk belirtisidir. Bir ultrason tetkiki bu teşhisi onay­layabilir.

Fetal Anemi

Bir ultrasonografi, fetal anemi teşhisinde yardımcı olabilir mi?

Tam olarak değil. Durumdan şüphe ediliyorsa, doğum uzmanları kesin bir sonuca ulaşmak için monitörün verdiği tam bir resim belki yardımcı olabilir fakat asıl kordon analizi için kan örneği alınması gerekir.

Aynı zamanda, enfeksiyon ihtimali veya kromozomla ve genetikle ilgili anomali şüpheleri durumunda kan örneği alınır.

Ultrasonda Ne Görülebilir?

Ultrason ikizlerin tek yumurta ikizi mi, değil mi belirleyebilir mi?

Eğer aynı amniyotik keseyi veya plasentayı paylaşıyorlarsa, özdeş ikizlerdir (tek yumurta ikizi).

Eğer her biri ayrı amniyotik kese ve plasentada ise, bu durumda tek yumurta ikizi de olabilirler, ayrı yumurta ikizi de. Ultrason ne olduk­larını belirleyecektir. Tabi, eğer farklı cinsiyet ise bebeklerin tabi ki ayrı yumurta ikizi oldukları kesinleşecektir.

Ultrason ile erken gebelikte cinsiyeti belirlemek mümkün müdür?

Hayır. Büyük ihtimalle, en erken 16. hafta gibi cinsiyette kesin söz edilebilir.

Yolk kesesi nedir?

Erken hamilelik döneminde, ultrasonografide, gebelik kesesinin içinde fetusa bitişik yüzük şeklinde görülür. Bu, plasenta oluşana kadar yani yaklaşık 10. haftaya dek fetusun beslenmesinde sorumlu olan yapıdır. Yolk kesesi, sonografide çok erken görülür, hatta kalpatışmdan bile önce.

Ceninin kalbi ekranda ne zaman görülür?

Vajinal prob ile (vajina içine yerleştirilen monitör) altıncı haftada görülür. Abdominal prob ile (karından inceleme yapan monitör) yedin­ci hafta gibi görülür.

Abdominal proba göre vajinal prob kullanımının avantajları nedir?

Vajinal prob ile elde edilen görüntüler çok daha nettir.

Detaylar çok daha rahat görülür.

Erken hamilelikte abdominal probla yapılan incelemede, mesanenin dolu olması gerekirken vajinal probda bu gerekmez, hatta boş olması daha iyi olur.

Annenin çok kilolu olması abdominal probla erken dönemde iyi sonuç alınmasını engellerken, vajinal probla bu bir problem yaratmaz.

Erken hamilelikte çoğu ünite vajinal probla inceleme yapmayı ter­cih eder. Mamafih, her iki probunda kullanımı bazı durumlarda gerek­li olabilir. Bazı özel durumlar hariç, vajinal probun kullanımı, ilk trimestrden sonra gerekli değildir.

Ultrason, Plasenta Ve Amniyotik Sıvı

Ultrason ekranı fetustan başka bir şeyi gösterir mi?

Evet. Hamilelik tetkiki sadece fetusa bakmakla sınırlı değildir. Hamileliğin ikinci yarısında, ultrason ekranı plasentanın konumunu belirlemek için, amniyotik sıvı miktarınım kontrol etmek için ve pelvis ile karnın diğer bölgelerini incelemek için – özellikle yumurtalık ve böbrekler – kullanılır.

Neden plasentanın konumu önemlidir?

Çünkü bazı plasentalar aşağıda olabilir. Bu durum da doğum zamanını ve şeklini etkileyebilir.

Plasentanın aşağıda olması, “Plasenta prevya” durumu (plasentanın doğum kanalı girişini tıkaması), hamilelik süresince kanamaya neden olabilir. Bu, bazen acil doğuma neden olabilir. Kanama olmasa bile, plasenta aşağıda ise, büyük ihtimalle, doğumun sezaryenle gerçekleşe­ceğini ifade eder. Ultrason ile yapılan teşhise göre hamilelik bakımı ve doğum zaman ve şeklinin belirlenmesi rahatça yapılabilir.

Amniyotik sıvı miktarı neden önemlidir?

Amniyotik sıvıda anormallik (miktarın az veya çok olma durumu), hamilelikte problem yaratabilir. Ultrason ekranı sayesinde, doktor sıvı­daki anormallikleri fark edebilir, incelemede fetusun sağlığını gözlem­lemede ve altı çizilecek noktaları teşhis etmede kullanılır.

Aşağıda olan bir plasentanın 18-20 haftalarda plasenta prevya olduğu belirlenebilir mi?

Hayır. Bu aşamada plasentanın aşağıda olması %30-40 kendini gös­terir. Hamileliğin sonlarında %50 belirti verir.

Plasenta hareket etmez. Hamilelik ilerledikçe rahmin büyüme şekli plasentanın aşağı segmente inmesi neden olur. 20. hafta gibi plasenta prevya gibi bir durum henüz yoktur, genellikle 26-28 . Haftalardan sonra bu tanı kesinleşir.

Hamileliğin Değişik Aşamalarında Ultrason

Ultrason gebelik haftasını nasıl tam olarak nasıl belirler?

Tetkik ne kadar erken olursa, o kadar doğru olur. Ultrason görün­tüsünün verdiği değerler, gebeliğin haftasını (+ -) 3 hata payıyla verir. İkinci trimestrin ortalarında, hata payı bir haftaya ulaşır. 3. trimestrde yapılan tetkikte, fetusun çok büyümesiyle hata payı daha da çoğalır.

Hata payı çok yüksek olabileceğinden, hamileliğin hafta belirleme­si için 20. haftadan sonra ultrason tetkiki yapmak gereksizdir.

Hamileliğin ilk döneminde belirlenmiş bir gebelik süresi varken, ileriki ultrason tetkiklerinde bu tarihin değişmiş olması, kafa karıştırıcı bir durum değil midir?

Olmamalıdır. İlk tetkikiniz en güvenilir olanıdır. Daha sonraki bir tetkik doğum dönemini tam olarak belirleyemeyebilir. Bir kere belir­lendikten sonra, tarih değişmez.

Hamileliğin değişik evrelerinde, fetusa yapılan tetkiklerde bir­birine uyumsuz sonuçlar neden elde edilir?

Ultrason, hamileliğin ileriki döneminde doğum dönemini belir­lemede zayıftır, eğer ultrason bunu belirlemek için kullanılacaksa 12. haftaya kadar, en geç 20. haftaya kadar olan bir tetkik yapılmalıdır.

Hamileliğin çok geç bir dönemine kadar, mesela 7. aya kadar diye­lim, kadın bir sebepten hamile olduğunun farkına varmazsa ne olur?

Kendine verilecek tarihi, yaklaşık üç hafta (belki de daha fazla) kadar hata payı taşıdığını bilerek kabul etmelidir. Doğum uzmanları bu yanılgı payını göz önünde tutarak, hamileliğin kalan kısmını inceleye­cektir.

Ultrasonografi fetusun durumunu nasıl kontrol edebilir?

Doktor, fetusun durumunu kontrol etmek için, özellikle şüphe duru­munda, çeşitli testler ve sık sık monitörle inceleme talep eder. Çoğu test ultrason kullanımına ihtiyaç duyar. Hareketlerin oranını, kasların niteliğini, nefes hareketlerini, amniyotik sıvı milctarmı ve umbilikal korda giden kan akışının incelenmesi için ultrason gereklidir.

Ultrason ne kadar güvenilirdir?

1970’lerin ortalarından itibaren yaygın olan ultrason kullanımı için çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Hiçbirinde anneye ve bebeğe yan etki yarattığı görülmemiştir. Burada uzun bir süreden ve milyonlarca insan­dan bahsedilmektedir.

Eklemek İstedikleriniz