Çocuk, bazen vücudun tahammül edemeyece­ği fiziksel veya psikolojik darbelere maruz kaldığında denge­sini kaybederek olduğu yere yıkılır. Yerde yatar vaziyette bu­lunan hareketsiz bir çocuk önce sırtüstü yatar pozisyona ge­tirilir. Sonra ayak tabanlarına elle birkaç defa kuvvetlice vu­rulur. Gözlerini açıyor ve çevresiyle ilgileniyorsa şuuru açık­tır. Gözlerini açıyor fakat anlamsız bir ifade ile etrafa bakıyor, etrafla ilgilenmiyor, sorulara cevap vermiyor ve tekrar dal­gınlık hali oluyorsa, şuurun bulanık olduğu anlaşılır. Ağrılı uyaranlara cevapsız ise şuur kapalı demektir.

Şuuru kapalı bir hastanın göğüs kafesinin ve karın bölge­sinin hareketleri izlenerek solunumun durup durmadığı kont­rol edilir. Ağzına tutulan ayna, cam parçası gibi eşyaların bu­ğulanmasına bakarak ta solunumun varlığı anlaşılabilir. Ço­cuğun nabzına bakarak veya kulağımızı kalp üzerine gelecek şekilde çocuğun göğsüne koyup kalp seslerini dinleyerek, kalbin çalışıp çalışmadığı kontrol edilebilir. Çocuğun kalbinin sağda olabileceği düşünülerek sağ taraf da dinlenmelidir.

Solunum ve kalp durmamış ise hasta en yakın doktora ulaştırılır. Solunum ve kalp durmuş ise veya düzensiz çalışı­yorsa, saniyelerin bile hayati önemi vardır. Bir doktora ulaş­tırana kadar hasta hayatını kaybedebilir. Bu nedenle hemen suni teneffüs ve kalp masajına başlamak gerekir.

Çocuklarda Suni Teneffüs için tıklayınız.

Çocuklarda Kalp Masajı için tıklayınız.

§ Hastayı sırt üstü yatırın.

§ Hastanın sırt ve omuz bölgesinin altına, bebeklerde 2.5 -3 cm, daha büyüklerde 5-6 cm kalınlığında yastık, ceket, ka­zak vb. gibi elinizin altında ne varsa yerleştirin. Böylece hastanın başı geriye doğru itilerek hava yolları açılmış olur.

§ Hastanın burnunu bir elinizin başparmak ve işaret par­makları arasında sıkıştırarak kapatın. Diğer elinizle hastanın çenesini göğsüne doğru açarak içine bakın. Dil geriye kaçmış­sa düzeltin. Yabancı cisim varsa çıkartın. (Hava yollarının tı­kanması bölümüne bakınız.)

§ Elinizde varsa ince bir tülbent ve gazlı bez gibi hafif bir kumaş parçasını hastanın ağız bölgesine yayarak dudakları­nızı tülbentin üzerinden hastanın ağzını sıkıca örtecek şekil­de hastanın ağzına yerleştirin. Hastanın ağzına örtecek tül­bent vb. ince bez yoksa aramak için çok fazla vakit kaybet­meyin. Bu işlemi bez koymadan da yapabilirsiniz.

§ Burnunuzdan nefes alarak hastanın ciğerlerine üfleyin. Sonra ağzınızı hastadan çekerek nefes vermesini bekleyin.

§ Bu esnada göz ucuyla hastanın göğsünde inip kalkma hare­ketleri olup olmadığını izleyin. Eğer hastaya nefes üflerken göğüs yukarı kalkıyor, ağzımızı çekince aşağı iniyorsa yapay solunum başarılı demektir.

§ Dakikada 20 defa olacak şekilde suni solunuma devam edin. 30 saniye solunum yaptırdıktan sonra kulağınızı hasta­nın göğsüne yerleştirerek kalp seslerini 6 saniye dinleyin ve sayın. Elde edilen sayıyı 10 ile çarparsanız 1 dakikadaki kalp atım sayısını bulursunuz. Kalp sesleri varsa ve kalp atım sa­yısı dakikada 60 veya daha fazla ise, suni solunuma hasta kendiliğinden nefes alıp vermeye başlayıncaya veya bir sağ­lık merkezine ulaştıran kadar devam edin.

§ Yapay solunumla göğüs inip kalkmıyorsa hastanın baş pozisyonunu, çenesinin açık ve burnunun iyi kapanmış oldu­ğunu kontrol edin ve yapay solunumu tekrar deneyin.

§ Her şeye rağmen göğüste inip kalkma hareketi görülmez­se hava yollarında yabancı cisim var demektir. Bu durumda, vakit geçirmeden, “Hava Yolları Tıkanması” bölümünde an­latılan işlemlere başlamalısınız.

§ Yapay solunum esnasında yaptığınız kontrolde kalp atımları yoksa, yapay solunumla beraber kalp masajı da uy­gulamanız gerekir.

§ Hastayı sert bir zemin üzerine yerleştirin. Hastanın ba­şına suni solunumda anlatıldığı gibi pozisyon verin.

§ İki yaşından küçük çocuklarda bir elin işaret ve orta par­maklarınızı, daha büyük çocuklarda ise el ayanızı veya el tabanınızı kullanarak göğüs kemiğinin 1/3 alt bölümüne (kü­çüklerde 1.5-2.5 cm kadar, daha büyüklerde 3-4 cm kadar) bastırıp bırakın. Böylece kalp sıkıştırılarak içindeki kanı da­marlara atması sağlanmış olur. Bu işlem sırasında kaburga­ları kırmamak için dikkatli olmalısınız.

§ İşlemi dakikada 100 defa tekrarlayacak şekilde devam et­tirin.

§ Büyüklerde kalp masajına başlamadan evvel el ayası ile kalp bölgesine bir defa kuvvetlice vurduktan sonra başlamak daha uygundur. Bu hareket kalbin çalışmaya başlamasını sağlayabilir.

§ Kalp masajı ile birlikte yapay solunum yaptırmaya devam etmelisiniz. Yapılan her 5 kalp masajından sonra 1 defa solunum yaptırmanız uygun olur. Böylece hastaya dakikada 20 solunum ve 100 defada kalp masajı yapılmış olur.

§ Yapılan 30 saniyelik kalp masajından sonra kalbin kendiliğinden çalışıp çalışmadığını kontrol edin. Bunun için kalbi 6 saniye dinleyin ve sayın. Bu esnada elde edilen sayı 10 ile çarpılırsa 1 dakikadaki kalp atım sayısı bulunmuş olur. Eğer kalp çalışmaya başlamışsa ve kalp atım sayısı dakikada 60 veya daha fazla ise kalp masajını bırakın. Aksi halde hastayı bir sağlık merkezine ulaştırana kadar yapay solunuma ve kalp masajına devam edin.

§ Kalp masajı için solunuma ara verince, hastanın göğüs hareketlerini gözleyin. Solunum hareketleri başlamış, yani göğüs inip kalkıyor ise, yapay solunuma son verin. Aksi hal­de, hasta bir sağlık merkezine ulaşana, kadar yapay solunu­ma devam edin.

Çocuk kliniklerine en sık başvuru sebeplerinden biriside zehirlenmelerdir. En sık olarak çocuğun ulaşabileceği yerler­de unutulan ilaçların, tuz ruhu, çamaşır suyu, tiner, benzin ve gazyağı gibi maddelerin çocuk tarafından içilmesiyle meydana gelir. Bazen tarım ilacı veya böcek ilaçlarının çocuğun yatağına ve odasına uygulanması zehirlenme sebebi olabilmektedir. Hatta bitlenme vakalarında çocuğun başına ilaç sıkarak ze­hirlenmeye sebep olan ailelere bile rastlamaktayız. Bu son derece tehlikeli bir uygulamadır.

Bahçede ilaçlanmış meyve ve sebzelerin yıkanmadan yen­mesi de zehirlenme sebepleri arasındadır. Zehirli mantar yenilmesi sonucu zehirlenmeler de oldukça sık görülür.

Belirtileri:

§ Kusma ve ishal

§ Ağızdan devamlı salya ve köpük gelmesi

§ Ağızda ve dilde kuruluk, yüzde kızarma

§ Göz bebeklerinde aşırı büyüme veya küçülme

§ Karın ağrısı

§ Baş dönmesi

§ Havale geçirme

§ Bayılma

§ Şuur kaybı.

§ Mantar zehirlenmesini takiben ortaya çıkan sarılık

§ Çocuğun elinde ve ağzında ilaç, yakınında boşalmış ilaç kutusu, etrafa saçılmış ilaçlar

DİKKAT: Tuz ruhu, çamaşır suyu, tiner, gazyağı, petrol ürünleri, amonyak gibi yakıcı maddeler içilmişse çocuk ke­sinlikle kusturulmaz. Çünkü bu maddeler kusarken yemek borusunu ve boğazı tekrar yakarak oluşabilecek zararı artırır­lar. Petrol türevleri ve onların uçan buharları akciğerlere ka­çarak tehlikeli sonuçlar doğurabilir. Şuur kaybına uğrayan veya havale geçiren hastalar da kusturulmaz.

Yukarda saydığımız yakıcı maddeler dışındaki zehirlen­melerde kusturmak faydalıdır. Kusturma eylemi ne kadar er­ken olursa o kadar iyidir. Kusturmak için çocuk oturur pozis­yonda öne eğilerek veya yüzükoyun pozisyonda başı aşağı sarkacak şekilde yatarken işaret parmağımız boğaza sokula­rak dil köküne bastırılır. Gerekirse parmak oynatılarak kusma hızlandırılabilir. Kusma bitene kadar parmak boğazda tutu­lur. Bu işlemle kusma olmazsa çocuğa birkaç bardak ılık su içirilerek aynı işlem tekrarlanır. Bir su bardağı içinde 1 çorba kaşığı tuz eritilerek elde edilen sıvı içirildiği zaman iyi bir kusturucudur.

DİKKAT: Eğer zehirlenme sebebi belli değilse, doktora gös­termek ve tahlilde kullanılmak üzere çocuk bir kap içine kusturulmalıdır. Çocuk kusturulamazsa, midesinin yıkanması için en yakın sağlık kuruluşuna götürülmelidir. Zehirli madde deriye bulaşmışsa, su veya sabunlu suyla iyice yıkanmalıdır.

Zehirli ilaç şırınga ile deri altına verilmişse veya zehirli hayvan tarafından ısırılmış ise, zehirli maddenin girdiği yerin üst kısmı bir bez veya iple bağlanarak zehrin kana karışma­sı önlenmelidir.

Kusturma işleminden sonra hastaya süt ve çiğ yumurta verilebilir. Süt ağır metal, yakıcı madde ve deterjan zehirlenmelerinde faydalıdır. Ancak fazla miktarda içilmesi zehirli maddenin bağırsağa geçişini hızlandırdığından zararlı olabi­lir. 1-2 bardak içirilmesi yeterlidir.

Eczanelerde satılan toz halindeki aktif kömür bütün zehir­lenmelerde güvenle kullanılabilir. 240 cc suya 30 gram aktif kömür katılarak eritilir. Çocuğun kilogramı başına 5 cc (örne­ğin 12 kg çocuğa 60 cc) aktif kömür eriyiği içirilir.

DİKKAT: Bütün zehirlenme vakalarında çocuk iyi görünse bi­le, ilk müdahale yapıldıktan sonra, mutlaka doktora gidilme­lidir. Doktora giderken çocuğun içtiği ilaçların kutuları ve ze­hirli madde örneği beraberinde götürülmeli, doktora olay de­taylarıyla birlikte anlatmalıdır.

Zehirlenmelerden korunmak için, ilaçlar, deterjanlar, tuz ruhu, çamaşır suyu vb. bütün tehlikeli maddeler çocukların ulaşamayacakları yerlerde saklanmalı, kilit altında tutulmalı ve bu maddelerle iş yaparken çocuklar başka bir yerde bulun­durulmalıdır. İşe ara verilince, bu maddeler kısa süre için bi­le olsa ortada bırakılmamalıdır.

Sıcaklık, kimyasal maddeler ve elektrik akımı tesiriyle vü­cutta meydana gelen doku hasarına yanık adı verilir. En sık olarak çocuğun üzerine kaynar su, çay, süt dökülmesi, kızgın ütüye ve sobaya çarpma, tuz ruhu ve çamaşır suyu gibi kimyasal maddelerle oynama, elektrik prizlerine metal çivi, örgü şişi ve tel sokulması, ateşle oynama gibi nedenlerle yanıklar oluşur. Korunmak için tehlikeli olabilecek şeyler çocuklardan uzak tutulmalı, elektrik prizleri kapaklı olmalıdır. Yanıklar, deride meydana gelen yıkımın şiddetine göre 3 sınıfa ayrılır:

Birinci derece yanıklar: Deri pembe-kırmızı renk alır. Dokununca ağrılıdır. Hafif güneş yanıkları, çok sıcak olma­yan su yanıkları veya sıcak bir eşyaya kısa süreli temas bu tür yanıklara yol açar. Zamanla iz bırakmadan geçer. Gerekir­se acı giderici merhemler veya ağrı kesici ilaçlar kullanılabilir.

İkinci derece yanıklar: Yanan kısım iyice kızarmıştır. İçi su dolu kabarcıklar oluşur. Ağrı vardır ve dokununca ağrının şiddeti artar: Ateş ve sıcak sıvılarla haşlanma sonucu oluşur. İlk müdahale olarak yanan bölge tazyikli olmayan soğuk su altına tutulur. Ağrı hafifleyince bu işlem bırakılır. İçi sıvı dolu kabarcıkları patlatmak doğru değildir. Çünkü onları pat­latmak mikrop kapmasına yol açabilir. Tedavi için doktora gidilmelidir.

Üçüncü derece yanıklar: En ciddi yanıklardır. Deri ile be­raber deri altı dokusu hatta kas ve kemikler de zarar görebi­lir. Sinir uçları da yandığında ağrı olmayabilir. Ateş, kaynar su, sıcak buhar, elektrik çarpması, asit gibi kimyasal madde­ler bu tarz yanığa sebep olabilir. İlk müdahale olarak hastanın elbiseleri üzerinden çıkarılır. Çıkarma esnasında vücudu zedelememek için elbiseleri ma­kasla keserek çıkarmayı tercih etmelidir. Vücut tazyikli olma­yan soğuk su ile yıkanır. Özellikle yakıcı kimyasal maddelerle olan yanıklarda yakıcı madde suyla yıkanarak iyice vücut­tan uzaklaştırılmalıdır. Sonra, hasta, soğuk suyla ıslatılmış temiz bir çarşafa sarılarak en yakın sağlık kuruluşuna götü­rülür.

DİKKAT: Elbiseleri tutuşan bir kişi koşmamalıdır. Varsa yanan bölgeye bolca su dökülür. Suya ulaşmak zaman alacak­sa yanan kısmın havayla temasını keserek sönmesini sağla­mak için üzerine kilim ve battaniye gibi şeyler örtülür.

Yanık olaylarında hasta mutlaka bir doktora gösterilmeli­dir. Çünkü olayın arkasından sıvı kaybına bağlı şok, mikrop kapma, tetanos gibi ciddi olaylar gelişebilir.

Yanıklar üzerine salça, diş macunu, yoğurt gibi yarayı ku­rutacak veya mikrop kapmasına yol açabilecek maddelerin sürülmesi doğru değildir.

Sıcak gazların teneffüs edilmesiyle oluşan yanıklar:

Yandığı zaman hızla buharlaşarak çevreye yayılan gazlar, so­lunum sisteminde ciddi yanıklar oluşturabilmektedir. Yanma olayı kapalı bir mekanda gerçekleşmişse, hastanın burun kıl­larında hafif de olsa yanma, boğazda kızarıklık, öksürük, ses kısıklığı, nefes darlığı, içinde kurum bulunan balgamlı öksü­rük gibi durumlar sıcak gazların teneffüsü sonucu oluşan ya­nığın habercisidir. Burada asıl tahribat solunum sistemindedir.

DİKKAT: Yanmış gazları teneffüs eden hastalarda gırtlak ve akciğerlerde şişme, nefes darlığı, boğulma gibi hayati durumlar gerçekleşebilir. Bu hastalar, mutlaka 2-3 gün süreyle has­tanede kontrol altında tutulmalı, gerekli tüm müdahaleler ya­pılmalıdır.

Güneş yanıkları: Açık tenli çocuklarda daha sık görülür. Birinci derece yanık veya sonradan su toplanmasıyla ikinci derece yanık görülür.

Çocukları güneş yanığından korumak için gölgede, kuşluk veya ikindi vakitlerinde güneşe çıkarmak gerekir. İlk gün gü­neşte kalma süresi 20 dakika kadar olmalı, sonra her gün 5 dakika artırarak vücut alıştırılmalıdır.

Gerekirse, denize girme saatleri dışında, başını örtecek ge­niş bir şapka, üzerine bir atlet ve ince bir pantolon giydirerek güneşin zararlı etkilerinden korumak mümkündür.

Tedavide ağrı kesici ilaçlar içirilebilir, yara yüzeyine ağrı kesici ve yaranın iyileşmesini hızlandırıcı merhemler sürüle­bilir.

Soğuğun etkisi ile vücudun açıkta kalan eller, ayaklar, ku­lak, burun gibi uç organların zarar görmesidir. Olay uzun sü­rerse vücut ısısı düşerek dolaşım ve sinir sistemi etkilenebi­lir. Islak olarak soğuğa maruz kalanlar, kuru soğuğa maruz kalanlara göre daha büyük tehlike altındadırlar.

Donma belirtileri:

§ Ellerde ve ayaklarda solgunluk

§ El, ayak, kulak, burun gibi uç dokularda karıncalanma, ağrı, şişlik

§ Aşırı halsizlik, hareket zorluğu, uykuya eğilim

§ Kalp durması görülebilir

§ Doku ölümü sonunda gangren gelişebilir.

Tedavi ve korunma:

§ Hastanın üzerindeki ıslak giysiler çıkarılır, kuru ve rahat bir elbise giydirilir. Battaniye veya benzeri sıcak tutan örtüler örtülür.

§ Hasta 38 ile 43 derece civarındaki suyla dolu bir küvete konularak yarım saat kadar ısıtılır.

§ Ilık ve şekerli içecekler verilir. En yakın hastaneye ulaş­tırılır.

DİKKAT: Donmuş kişiyi kar ile veya elle ovma, yavaş yavaş ısıtma gibi halk arasında bilinen eski yardım metotları sakın­calıdır.

Su altında kalmaya bağlı olarak gelişen, kandaki oksijen miktarının azalıp karbondioksit miktarının artması olayına suda boğulma (asfiksi) denir.

Suya düşünce öncelikle refleks olarak gırtlak kaslarında bir kasılma ( spazm) olur.

Yaklaşık % 10 vakada bu spazm devam eder. Bu nedenle su yutmazlar fakat yine de solunum yetersizliği olur.

Yaklaşık % 90 vakada, birkaç dakika sonra bu spazm çö­zülür. Bu kişilerin mide ve akciğerlerine su dolmaya başlar. Akciğerlere dolan su akciğerdeki hava keselerinin zedelen­mesine ve zatürree gelişmesine sebep olur. Hava alışverişi olmadığı için solunum yetersizliği görülür.

Korunma:

§ Çocuklara havuzlarda, göl, akarsu ve denizlerde dikkat edilmelidir.

§ İyi yüzme bilmeyenler mutlaka tecrübeli bir yüzücü ile suya girmelidir.

§ Yüzme alanlarında cankurtaran bulundurulmalıdır.

§ Yüzme bilmeyenler suya girerken deniz yatağı ve sandala binerken mutlaka yüzme simidi takımlıdır.

§ Çocuklara erken yüzme öğretilmelidir.

§ Yüzmeden önce fazla yemek ve içmek doğru değildir.

Yardım:

§ Tatlı suda gerçekleşen boğulmalarda ciğerlerdeki suyu tamamen boşaltmak için vakit kaybedilmez. Çünkü tatlı su­yun yoğunluğu az olduğundan süratle emilir ve dolaşıma ge­çer. Tuzlu suyun yoğunluğu fazla olduğundan ve damarlardaki sıvıyı da akciğerlere çektiğinden boğulan kişi yüzüko­yun yatırılarak ciğerlerindeki suyun boşalmasına yardım edi­lebilir. Bu esnada yüzü yana baktırılır.

§ Kişi nefes alıp vermiyorsa hemen ağzında yabancı bir ci­sim olup olmadığı kontrol edildikten sonra ağızdan ağıza yapay solunuma başlanır. Çocuk kendiliğinden nefes alıp vermeye başlayana kadar bu işleme devam edilir.

§ Kalbi dinlenir. Eğer kalp atışı yoksa veya dakikada 60′tan az ise kalp masajına başlanmalıdır.

§ Suda kalma sonucu vücut ısısı düşeceğinden çocuk ka­lın bir örtü veya battaniyeye sarılarak vücudu sıcak tutulma­lıdır. Hasta ilk yardımdan sonra iyi görünse dahi mutlaka hastaneye götürülmelidir. Çünkü hastanın şuuru yerine gelse bile sonradan akciğer veya beyinde şişme, kan hacminde ar­tış veya azalma, kan tuzlarının miktarında değişme olabilir.

Çocuğun nefes borusuna yabancı bir cisim veya yiyecek parçasının kaçmasına tıkanma denir. Solunum yollarına kaçan cisimler akciğerlere hava giriş çıkışını engelleyerek has­tanın oksijensiz kalmasına ve boğulmasına neden olur. En çok bir şey yerken gülme, konuşma, öksürme esnasında mey­dana gelir. Boncuk, bilye, madeni para, ay çiçeği, kabak çekirdeği gi­bi kuru yemişler, özellikle bisküvi, kraker gibi kuru ve kolay ufalanan yiyecekler tehlike arz eder. Tıkanma esnasında çocukta morarma ve öksürük gibi şikâyetler görülür. Çocuğu kısa süre gözleyip hemen müdaha­le etmek gerekir. Çünkü durum çok acildir ve kaybedilecek zaman yoktur. Eğer olay 4 dakikadan daha uzun sürerse be­yin zarar görür, ölüm veya beyin hasarına bağlı sakatlıklar görülebilir.

Ne yapmalıyız?:

Önce çocuğu kısa süre gözleyin. Nefes alıp almadığına, şu­urunun açık olup olmadığına, ağlayıp ağlamadığına, öksürüp öksürmediğine bakın. Kuvvetli bir şekilde öksürüyorsa, muhtemelen küçük bir cisim vardır ve öksürükle bu cisimden kurtulmak mümkün­dür. Bu nedenle ilk yardıma başlamadan çocuğu gözlemeye devam edin. Eğer yaşı söz dinleyecek kadar büyükse nefes alırken yavaş ve dikkatli olmasını söyleyin. Çocuk hiç nefes almıyorsa, morarmış ise, çok hafif bir ök­sürük veya öğürme varsa; çocuğun ağzına bakın. Yiyecekle doluysa, parmağınızı yanağa sürtünecek şekilde yandan ağ­za sokarak boğaza kadar ulaşıp arkadan öne doğru ittirerek ağzı boşaltın. Bu esnada ağız içindeki maddeleri kesinlikle boğaza doğru ittirmeyin. Parmağınızı ağza ortadan sokma­yın. Dil geriye kıvrılarak hava yolunu tıkamışsa düzeltin. Da­ha sonra aşağıdaki işlemleri yapın.

Çocuk bir yaşından küçük ise:

Bebeği ayak bileğinden tutarak baş aşağı sarkıtın veya bir sandalyeye oturarak başı aşağı gelecek şekilde dizlerinizin üzerine yada elinizle başına ve boynuna destek yapacak şekilde kolunuza yüzükoyun ya­tırın.

§ Bebeğin kürek kemikleri arasına, el ayası ile, 5 defa kuv­vetli bir şekilde vurun.

§ Eğer tıkanmaya sebep olan madde çıkmazsa, bebeği ters çevirerek kolunuzun üzerine sırtüstü gelecek şekilde yatırın orta ve yüzük parmağınızı kullanarak göbek çukuru ile göğüs kemiği arasında kalan bölgeden içeri ve yukarı doğru aniden kuvvetli bir şekilde ittirerek akciğerlerin içindeki havanın ba­sınçla boşalmasını sağlayın. Bu hareket cismi dışarı çıkarta­bilir. Gerekirse çocuğun ağzına bakın. Yabancı cismi görürse­niz yukarıda tarif edildiği şekilde dışarı çıkarın, gerekiyorsa dilini düzeltin.

§ Bu işlemlere yabancı cisim öksürükle atılana, bebek ne­fes alana veya bebek şuurunu kaybedene kadar devam edin.

§ Bu işlemler sonucu yabancı cisim çıkmış fakat bebek ne­fes alıp vermiyorsa, ağızdan ağza yapay solunum yaptırın. Bebeğin göğsü yapay solunumla inip kalkıyorsa yabancı ci­sim çıkmış demektir. Normal solunum başlayana kadar yapay solunuma devam edin.

§ Bebeğin göğsü suni solunumla inip kalkmıyorsa içeride başka yabancı cisim var demektir. Yukarıdaki yabancı cismi çıkarma işlemlerini tekrar deneyin.

§ Bu işlemler sonucu yabancı cisim çıkmamışsa sırayla yu­karıdaki işlemleri 3 kere tekrarlayın. İşlemler sonuç vermemiş ve çocuğun şuuru da kaybolmuş ise ağızdan ağza solunumu deneyin.

§ Bütün bu işlemleri denerken yakınınızdaki birine ambu­lans çağırmasını söyleyin.

Çocuk bir yaşından büyük ise:

§ Çocuk nefes alıyorsa, mo­rarma yoksa, şuuru yerindeyse, öksürüyorsa ilk yardıma başlamayın. Çocuğu gözlemeye devam edin. Eğer çocuk nefes almakta zorlanıyorsa.

§ Çocuğun arkasına geçip ellerinizi koltuk altından geçire­rek çocuğun göğsünü kavrayın.

§ Sonra bir elinizi yumruk yaparak çocuğun göbek çukuru ile göğüs kemiği arasındaki bölgeye yerleştirin, diğer eli­nizle yumruk halindeki elinizi üstten kavrayın. Yukarı ve içe­ri doğru aniden bastırın. Bu esnada akciğer içindeki hava ba­sınçla dışarıya doğru çıkacağından yabancı cismi iterek hava yollarının dışına atabilir.

§ Yabancı cisim çıktığı halde solunum başlamadıysa, ağız­dan ağza solunuma başlayın. Yapay solunum esnasında göğ­sün inip kalkması hava yollarının açıldığını gösterir. Göğüs inip kalkmıyorsa yabancı cismin hepsi çıkmamış demektir.
Yabancı cisim çıkana, çocuk nefes almaya başlayana yada ço­cuk şuurunu kaybedene kadar yukarıdaki işlemlere devam edin.

§ Çocuk kendini kaybetmişse, sırtüstü yere yatırın. Sırt omuz bölgesini elle veya ince bir yastık koyarak hafifçe yu­karı kaldırın. Böylece baş geriye atılmış olacaktır. Çenesini göğsüne doğru asılın. Dil geriye kaçmışsa düzeltin. Eğer ya­bancı cismi görüyorsanız, işaret parmağınızı yandan yanağa sürtünecek şekilde ağız içinde ilerletin ve parmağınızı cismin arkasına kadar ulaştırarak öne doğru ittirerek çıkartın. Par­mağınızı kesinlikle ağzın ortasından sokmayın.

Kesik küçük ve yüzeysel bile olsa ilk anlarda kanama olur. Bu durumda yaranın etrafı kirli ise hemen temiz musluk su­yu ile yıkayıp kuruladıktan sonra povidon iyot sürün. Kesik yaraya merhem sürmek doğru değildir. Merhem içindeki yağ­lı maddeler yara yanaklarının birbirine değmesini engelleyerek iyileşmeye engel olurlar.

Kanamayı durdurmak için temiz bir gazlı bez ile yara üze­rine bastırın. Genellikle 5-15 dakika içinde kanama durur. Daha sonra kanama dursa da durmasa da tedaviyi tamamla­mak için bir sağlık kuruluşuna gidip muayene olmanız gere­kir. Büyük kesiklerde yukarıda anlatılan uygulamaları yaptık­tan sonra bezle kompres yapmaya ilave olarak yaralanan kol, bacak gibi organları yukarıya kaldırarak o bölgeye gelen ka­nın basıncını azaltıp kanamayı yavaşlatabilirsiniz.

Açılan yara büyük ise, kanamayı engellemek için ele ge­çen bir bez parçasıyla veya kemer, kravat gibi bir eşya ile kol ve bacakları yaranın 4-5 cm üst kısmından sıkıca bağlayın.Yeteri kadar sıkı bağlanamazsa, bezin altına bir çubuk sokup döndürerek daha etkili bir bağlama yapabilirsiniz.

Bağlanan yerin altında kalan kısmın kansız kalarak gangrene dönüşmemesi için her 15 dakikada bir bandajı açarak 2 dakika kadar gevşetip sonra tekrar bağlayın. Kanama nedeniyle baygınlık geçiren kişiyi oturtmaya ça­lışmak doğru değildir.

Bu durumda hastayı yere yatırıp bacaklarını yukarıya kal­dırarak beyine yeterli kan gitmesi sağlanmalıdır. Kanayan bölgeye halk arasında yapıldığı gibi tütün, kül, toprak gibi maddeleri dökmek sakıncalıdır.

Çocuk kafasını bir yere çapmışsa aşağıdaki bulguların olup olmadığı araştırılır. Bahsedilen bulguların varlığı beyin zedelenmesinin belir­tisi olabileceğinden, acilen doktora gitmeyi gerektirir.

§ Çarpma sonrası baygınlık geçirme.

§ Kusmaların ortaya çıkması.

§ Genel baş ağrısı varlığı. (Çarpan kısımdaki şişliğin acı­ması normaldir.)

§ Dalgınlık, etrafa karşı ilgisizlik halinin varlığı.

§ Sebepsiz yere tiz bir sesle ağlama.

§ Kulaktan kan gelmesi.

§ Buruna darbe gelmediği halde burundan kan veya ber­rak bir sıvı gelmesi.

§ Göz etrafında morarma.

§ Göz bebeklerinin birbirinden farklı büyüklükte olması.

Çocuğun kafasında, çarpma bölgesinde şişlik olabilir. Bu­raya buz torbası konularak rahatlatılmaya çalışılır. Kanama varsa üzerine gazlı bezle kompres uygulanarak durdurulur. Yukarıdaki belirtiler yoksa ve çocuk uyumak isterse, uyu­yabilir. Ancak 3-4 saatte bir uyandırılarak şuur durumu kontrol edilmelidir.

Çocuklarda çok sık görülen burun kanamalarının en önde gelen sebepleri şunlardır:

§ Buruna gelen darbeler.

§ Üst solunum yolu hastalıkları.

§ Buruna yabancı cisim kaçması.

§ Pıhtılaşma bozukluğuna yol açan hastalıklar.

Ne yapmalıyız?

§ Önce sakin olunmalı, hasta rahat bir yere oturtulmalıdır.

§ Sonra burun baş ve işaret parmakları ile sıkılarak 5-10 dakika kadar bekletilir. Yaşı müsaitse bu işi çocuk kendisi de yapabilir.

§ Küçük çocuklarda burnun parmakla sıkılmasına çocuk izin vermediğinde, kanama tek taraflı da olsa, her iki burun deliğine ince bir tabaka halinde vazelin sürülmüş pamuk tı­kaçla sıkıca tampon uygulanabilir. Tamponlar, 1-2 saat son­ra çıkarılabilir.

§ Ağza gelen kan tükürülmelidir.

§ Kanama durduktan sonra parmaklar gevşetilir. Bu esna­da burun içinde oluşan pıhtının temizlenmesi kanamayı yeni­den başlatabilir. Bu nedenle çocuğa 3-4 saat kadar sümkür-memesi söylenir.

§ Uzayan kanamalarda fazla kan kaybetmeden bir hekime gidilmesi gerekir.

Buruna kaçan yabancı cisimler daha geriye giderek solu­num yollarını tıkama riski taşıdıklarından önemlidirler. Buruna kaçan boncuk, bilye, fasulye vb. gibi kaygan cisimleri cım­bızla tutmaya çalışmak, cımbızın uçları arasından kayarak geriye gitmesine sebep olacağından sakıncalıdır.

Söz dinleyen büyük çocuklara ağızdan derin bir nefes ala­rak burundan kuvvetle sümkürmesi söylenebilir. Küçük çocuklardan bunu istemek, nefeslerini içeri çekerek cismi daha derinlere kaçırma ihtimali nedeniyle, aksi sonuçlar verebilir.

Kağıt, pamuk ve bez gibi yabancı cisimler bir cımbız yardımıyla çıkarılabilir.

Ancak bunu yaparken cismi içeri itmemeye özen göster­mek gerekir. Yabancı cisim aile tarafından çıkartılsa bile da­ha derinlerde başka yabancı cisim olma ihtimaline karşı ço­cuk bir kulak-burun-boğaz hastalıkları uzmanına gösteril­melidir.

Burunda uzun süre kalan ve anne baba tarafından fark edilmeyen yabancı cisimler kanlı, iltihaplı, kötü kokan, genel­likle tek taraflı bir akıntıya sebep olurlar. Çocuğun burnunda böyle bir akıntı gören anne ve baba mutlaka bir doktora mü­racaat etmelidir.

Vücuttan elektrik akımı geçmesi sonucu olan yaralanma­lara elektrik çarpması denir. Elektrik prizlerine metal cisimlerin sokulması, elektrikli aletlere ve elektrik anahtarlarına ıslak elle dokunulması, es­kimiş, aşınmış kablolara temas edilmesi, yıldırım düşmesi en sık rastlanan sebeplerdendir.

Elektriğe çarpılma sonunda;

§ Vücutta yanıklar.

§ Kaslarda kasılmalar.

§ Kalp ve solunum durması görülebilir.

İlk yapılacak iş elektrik akımını kesmektir. Bunun için elektrik anahtarı veya sigortayı kapatmak gerekir. Elektriğe çarpılan kişiye çıplak elle veya iletken bir cisimle dokunmak kurtarıcının da çarpılmasına sebep olabilir. Kurtarıcı, kendisi­ni topraktan iyi izole etmeli, yaralıyı kurtarmak için elektriği iletmeyen kuru bir ağaç parçası, plastik eşya, deri kemer vb. cisimleri kullanmalıdır.

Yaralının elektrikle teması kesildikten sonra hemen şuuru, kalp ve solunum durumu incelenir. Kalp ve solunum durma­sı görülürse hemen yapay solunuma ve kalp masajına baş­lanmalıdır.

Hayati fonksiyonlar başladıktan sonra mutlaka bir hekimin kontrolü sağlanmalıdır.

Güneş altında uzun süre kalan bir çocuk aşağıdaki belirti­leri gösterdiği zaman sıcak çarpmış olduğu düşünülmelidir

§ Baş ağrısı ve baş dönmesi

§ Terlemenin olmaması, sıcak-kırmızı- kuru bir deri

§ Nabzın 160-180 gibi yüksek değerlere çıkması.

§ Dalgınlık hali, arkasından şuur kaybı, havale geçirme

§ 40-41 dereceye çıkan vücut sıcaklığı

§ Kişinin sıcak ortamda bulunduğuna dair edinilen bilgiler

Ne yapmalıyız?:

§ Hasta ıslak çarşaf veya kumaşa sarılır.

§ Varsa soğuk küvet, havuz, vb. su kaynağına sokulur.

§ Hastaneye götürülürken soğuk pansuman ve buz torba­sı uygulaması yapılır.

§ Sıvı alması sağlanır.

Yılan ısırmasının tehlikeli olup olmadığını yılanın cinsi, akıtılan zehir miktarı, ısırılan yer ve çocuğun büyüklüğü belirler. Isırılan yerdeki diş izlerine göre yılanın zehirli olup ol­madığını tahmin etmek mümkünse de buna pek güvenme­mek gerekir. Isırılan yerde şişlik, kızarıklık, morarma, ağrı gibi şikayet­ler olabilir.

Yılan zehiri kalp ve sinir sistemi üzerinde olumsuz etkiler yapar. Pıhtılaşma mekanizmasını bozarak kanamalara yol açabilir.

Isırılan kişinin hareket etmesi, yılan zehrinin kan dolaşı­mına karışmasını hızlandıracağından istirahat etmesi sağlan­malıdır.

Isırılan yerin biraz üst kısmı bir kumaş parçası, kemer ve­ya kravat gibi uygun bir eşya kullanılarak sıkıca bağlanmalı, zehrin kana karışmasına engel olunmalıdır. Isırılan yerde bı­çak yardımıyla 1 cm uzunluğunda ve mümkün olursa 1 cm derinliğinde kesik meydana getirilir. Varsa vakum oluşturabi­lecek bir aletle, yoksa ağızla, kesikteki kan emilerek tükürülür. Ancak bu uygulamayı yapacak kişinin ağzında yara, diş­lerinde çürük olmamalı ve uygulamadan önce ağzını sıvı yağ­la çalkalamalıdır.