Çocuğun eğitimi çiftin evlenmeye karar verdiği andan itibaren başlar. Evlenmeye karar verenlerin muhakkak;

· Birbirlerini seven, uyumlu ve anlayışlı kişiler olması,

· Yine çocuk yetiştirmeye istekli ve bunun için ge­rekli şartlara sahip olmaları,

· Sorumluluk taşıyan kişiler olmaları gerekir.

Kısacası daha evlenmeye atılan ilk adım, gelecekte dünyada olacak çocuklar açısından değerlendirilmelidir.

Gerçekten, vücutça ye ruhça sağlam, yeterli bir anneden, babadan, soydan meydana gelen bebek daha iyi, ra­hat bir hayat ve mutluluk imkanlarıyla dünyaya adım atar. Dış dünyanın zorluklarına, şartlarına daha iyi uyabi­lir. Böyle aileden gelen çocuk, kendine ve etrafına güven duygusu ile doludur.

Bir başka önemli husus da, anne-babanın çocuk sahi­bi olmayı istemeleri ve onun dünyaya gelişinden mutlu olmalarıdır. Ebeveynin hayat planlarını altüst ettikleri için ilk başta istenmeyen, sevilmeden yaşamak zorunda olan, hayatları boyunca çaresizlik içinde anne-babasının sevgisini ve saygısını kazanmaya uğraşan, öz güvenini ge­liştiremeyen ve sağlıklı insani ilişkiler kurmayı becereme­yen çocukları gördükçe hep üzülmüşümdür.

Aksine doğuşu heyecanla beklenen, ailesini mutlu­luk ve sevince boğan çocuklar ise hayata güzel adımlar­la başlarlar.

Çocuk Anne Karnındayken

Ceninin sinir sisteminin gelişi mi, annenin hamileliği süresince iyi veya kötü etkilenir.

· Annenin sigara, alkol ve uyuşturucu kullanımı ce­nin beyninin gelişimini kötü yönde etkiler. Böy­le çocukların ileride öğ­renme zorluğu, davranış problemleri yaşama riski yüksektir.

· Hamilelikte sağlıklı ve dengeli bir diyet uygulamak şarttır. Omega-3 yağı beyin gelişimi için çok önem­lidir ve başlıca kaynağı balıktır. Balık yendiğinde ayrıca erken doğumdan ve düşük doğum ağırlığı olan bebek dünyaya getirmekten de korumuş olur.

· Folik asit yine beyin için önemlidir. Bunun için tam(komplike) ekmek ve tahıl ürünleri yenmelidir.

· Annenin aşırı stresten kaçınması, mutlu ve huzur­lu olması da bebeği olumlu etkiler. Bu yüzden an­ne adayının hep gülümsemesi, açık havada yürüyüş yapması, sevdiği insanlarla birlikte olması tav­siye edilir. Bu konuda eşinin desteği ve ilgisi de şarttır.

Yine gebelikten önceki şişmanlık; annelerde doğuma bağlı şeker hastalığı, tehlikeli şekilde yüksek kan basıncı ve hastaneye yatma riskini artırır, bebeklerin erken ve problemli doğmasına yol açabilir. Doğurganlık dönemin-de olan kadınlardaki aşırı kilo bilhassa tehlikelidir, çünkü şişmanlığın nesilden nesile taşınmasına yol açar.

Çocuk için adı çok önemlidir, onlara isim koyarken özen gösterelim. Toplumumuzun bazı kesimlerinde çocuklara saygın yaşlı üyelerinin adı verilir. Böylece çocuklar adlarını al­dıkları kişiler gibi davranmaya teşvik edilir ve genellik­le de o kişinin karakteristik özelliklerini benimserler.

Bugün ise aileler genelde sözlükleri karıştırıyor, kimse­nin anlamını bilmediği kelimeleri çocuğuna ad olarak ve­riyorlar. Veya o an popüler olan bir popçunun ya da fut­bolcunun adını takıyorlar. Sözgelimi Kaya “çok sağlam”, Ece “kraliçe güzel kadın” gibi. Halbuki benzersiz ve kula­ğa hoş gelen adlar yerine çocuğumuza tarihten önemli bir kişinin veya ailemizden bir büyüğümüzün adını versek daha iyi olabilir. Büyükannemiz toplumda saygı gören ve

hayranlık uyandıran bir insansa, kızımıza onun adını ve­rebiliriz. İnsanlar, çocukların adlarını aldıkları kişilerin özelliklerini taşıdığına inanır. Çocuğumuza ailemizin se­vilen, hayranlık duyulan bir üyesinin adını vermemiz ha­yata bir adım önde başlamasını sağlayabilir.

Çocuğumuza o devrin kibrit alevi gibi parlayan ünlü bi­rinin adını vermemiz, o ünlü kişinin özelliklerini taşıma ga­rantisi de vermez. Genellikle kısa ömürlü, gelip geçici birer moda ürünü olan popüler adlar yerine hayranlık duyulacak özellikler taşıyan, haklı bir ün bırakmış, tanınan birinin adı­nı çocuğumuza isim olarak seçelim. Fatih, Meryem, Ayşe, Hatice, Ali gibi adlar güzel anlamlar çağrıştırır; çünkü bü­tünsel bir kusursuzluk sergileyen insanlara aittirler.

Çocuğumuza isim verirken özellikle de şunlar­dan kaçınalım;

· Karşı cinse de verilen adları onlara vermeyelim. Hayatı boyunca karşılaşacağı karışıklıklar çocuğu­muzu üzecek, zor durumlara sokacaktır.

· Yine onunla alay edilecek, onu küçük düşürecek isimlerden de uzak duralım.

· Hiç bilinmeyen, telaffuzu zor olan isimleri de ter­cih etmeyelim.

Yapılan araştırmalar, ruh ve beden sağlığı açısından en az 18 ay fark bulunması gerektiğini gösteriyor. Aksi halde anne iki çocuğa bakmakta zorlanıyor, yoruluyor ve onları ihmal edebiliyor.

Kardeşler arasında en uygun farkın ise 3 yaş olduğu gösterilmiştir. Bu durumda kardeşler arasındaki kıskanç­lık asgariye iniyor, aynı zamanda birbirleriyle oynayarak, arkadaşlık ederek büyüyorlar.

İkiden Fazla Kardeş Olmalılar

Çocukların ruh sağlıkları açısından çok kardeş olmala­rında fayda vardır.

Özellikle tek çocuklar, problemli büyüme riskini de be­raberinde taşımaktadır. Bu çocuklar gerek annelerinden gerekse babalarından büyük ölçüde ilgi görürler. Aynı ilgi ve desteği hayatları boyunca herkesten bekleyebilirler. Ayrıca tek çocuk olduklarından hiçbir şeyi kardeşleri ile paylaşmak zorunda değildirler. Bu sebeple de kendi yaşın­daki çocuklarla ilişki kurmakta güçlük çekebilirler.

Kardeş sayısının 3 veya 4 olmasının birçok avantajı vardır:

· Kardeşlerin bir arada olmasıyla çocuk yalnız yaşa­maktan, içe dönük olmaktan uzaklaşır.

· Çocuk, her şeyini kardeşleriyle paylaşarak kıskanç­lık ve hasislik eğilimlerini frenlemeyi ve kendine düşeni kabullenmeyi öğrenir.

· Diğer kardeşleriyle beraber yaşamak,, çocuğun ye­tişkinler dünyasından ayrılarak nefes almasını sağ­lar. Çünkü çocuklar birbirlerini daha iyi anlar, bir­birlerine dayanak olur ve teselli ederler.

· Kardeşler birbirleri için iyi birer arkadaştır ve ba­zen birbirlerine düşmanca davranışlarda bulunabilirlerse de, bir yabancının tehdidi ile karşılaştıkla­rında hemen birbirlerinin yardımına koşarlar. Böy­lece bir olmaya, yardımlaşmaya alışırlar.

· Kardeşler arasındaki çatışmaların da faydası var­dır. Bu sayede sırasını beklemeyi, başkasının huzu­runda arzularını sınırlamayı ve başkalarının hakkı­nı tanımayı öğrenirler.

· Kardeşleri olan çocuk, anne babasının diğer kardeş­lerine değişik davranışlar içinde olduğunu göre­cektir. Böylece bu durum, şahsiyetinin ve cinsiye­tinin oluşmasına katkı olur, aynı zamanda başka çocukları da daha iyi anlar. Dünyada eşitliğin ol­mayacağını görür. Bu bilgi ve tecrübe, ileride ken­di çocukları olduğunda ona çok büyük fayda verir.

· Gelecekteki aile toplantıları, bayramlar birkaç kar­deşin bir araya gelmesiyle daha neşeli ve mutluluk verici halde kutlanır.

· Kardeşler evlenip çocukları olduğunda, her çocuğun daha çok amca, hala, dayı, teyze gibi akrabaları olacak; çocuk büyük bir ailenin parçası olma hazzını tatması­nın yanı sıra; anlaşabilecek, yardımlaşabilecek ve ya-kınlaşabilecek birini seçeceği akrabaları çoğalacaktır. Çünkü akrabalık bağı, daha çok yakınlık ve içtenlik, daha çok mutluluk ve özgüven demektir.

Özellikle hayatın birinci yılında çevreden gelen et­kiler sanıldığından çok daha önemlidir. Be­beklere dokunmak, onlarla konuşmak ve değişik faali­yetlerde bulun­mak; özetle onlara birebir vakit ayırmak ve sevmek, devamlı ilgilenmek çok gereklidir.

Anne-babaların çocuklarını sevip konuşarak, kucağa alarak, ilginç deneyimler yaşatarak gelişimlerine katkıda bulunmaları hayati önem taşır.

· Bebekle göz teması kuralım.

· Onun çıkardığı sesleri taklit edelim. Komik sesler çıkararak, kelimeleri abartarak onu eğlendirelim.

· Bebeğimize ismi ile seslenelim.

· Onunla konuşalım, sorular soralım. Görebileceği eşyaları tarif edelim.

· Günlük bakımını yaparken ne yapmakta olduğu­muzu anlatalım.

· Devamlı kucağımıza alalım. Alışveriş ederken, dostlarımızla sohbet esnasında yanımızda bulun­duralım.

Unutmayalım ki çocukluk çağında annesi, babası ta­rafından sevilen, sevildiğine inanan, beğenilen insan kendisini sevmekte, beğenmekte ve benimsemekte zor­luk çekmez. Varlığında yer alan doğal eğilimlerini yü­celtmek ve sosyal hayatın isteklerine göre ayarlamak, yararlı güçler haline getirmek imkanını bulur. Hayata daha çok bağlanır.

Anne sütü bebeğin kolay sin­direceği, kolay kullanacağı, ek­siklik veya fazlalık hallerine yol açmayacak bir gıdadır. Çocuğun ihtiyaçlarına göre ayarlanmıştır. Bileşimi de, yine çocuğa uygun de­ğişmeler gösterir. Şöyle ki; emzirmenin başlangıcında laktoz ve su bakımından zen­gin, yağ bakımından ise nispeten fakirdir. Emzirme süresinin sonuna doğru ise bu oranlar yağ lehine değişir. Bu değişiklik, çocukta doyma hissini kolaylaştırır.

Anne sütü, sadece ideal besleyici değil, çocuğu enfek­siyonlardan koruma özelliği de gösterir.

Araştırmalar, emzirilen bebeklerin ileri yaşlarda yapı­lan IQ (zeka) testlerinde emzirilmemiş olanlara oranla daha yüksek puanlar aldıklarını göstermektedir. Bunun yanı sıra gelişimleri daha ileridedir ve ilkokul çağında daha iyi dereceler yakalamaktadırlar.

Çünkü;

· Anne sütü, beynin gelişiminde çok büyük rol oy­nayan DHA yağı içermektedir.

· Emzirme sırasında anne-çocuk birlikteliği bebeğe güven verir. Sürekli kucağa alınmaları, geceleri emzirilmeleri yine çocuk için çok yararlıdır.

· Anne sütüyle uzun süre emzirilen bebeklerin şiş­manlık riski de daha düşüktür.

Emzirme ayrıca kulak enfeksiyonlarından soğuk algınlıklarına, kansere, astıma, alerjiye, şeker hastalığına, kalp rahatsızlıklarına kadar pek çok hastalığa karşı çocuğu ko­rumaktadır. Kısacası emzirilen bebekler daha sağlam bir bünyeye sahip olurlar.

Yine emzirmekle bebekle anne arasında ruhsal bir bağ oluşur. Ayrıca annelerin kendilerini sakin ve rahat his­settirecek hormon, prolaktin ve oksitosin üremesine ve gerçekten anne olduklarının farkına varmalarına yol açar.

Bilim adamlarının tahminlerine göre anne sütü 100.000 farklı bileşimden oluşmaktadır ve bugün bunlar­dan sadece birkaç tanesi bilinmektedir.

Anneler çocuklarını ne kadar emzirsinler sorusunun ce­vabına gelince; en az altı ay, ideal olan süre ise iki yıldır.

Bebeğin ağlaması bir çeşit uyarı sinyalidir. Küçük bebekler iletişim kurmak için ağlarlar, şımarıklıktan değil. Ağlamak bebeklerin ihtiyaçlarını bildirmelerinin tek yoludur. Ya acıkmış­lardır veya altı kirlenmiştir ya da sevgiye ihtiyaçları vardır.

Bu yüzden bebeğin gözyaşlarına doğru kar­şılık vermek ebeveynle arasında güven ve sevgi bağı oluşturur. Bebekler, bakıcılarının.kendi dillerini anlayacağına ve ihtiyaçlarını karşılayacağına güvenirler. Bebeklerinin ağlamalarına cevap veren ebeveynler, bebek dilini giderek daha iyi anlar ve onunla daha güçlü iletişim kurarlar. So­nuçta ebeveyn-çocuk iletişimi daha üst noktalara ulaşır.

Her ağlayışında annesini yanı başında bulduysa, gerekli olduğu zaman yardımına koşulacağını öğrenmiştir. Bu şe­kilde annesi ile yakın ve sıcak bir ilişki kurabilecektir.

Cinsel kimlik, çocu­ğun kendi cinsiyetine uy­gun davranışları ve rolleri benimsemesidir. Bu ise sadece doğuştan gelen kromozomlarla değil öğrenme ile de kazanılır.

Cinsel kimlik (erkek veya kız olma), erken yaşlarda oluş­maya başlar. Bu yüzden erkek çocuğunu erkek, kız çocuğu­nu kız gibi büyütmeli; karışıklıklara fırsat verilmemelidir.

İşte dikkat edilecek hususlar:

· Kız çocuk özlemi çeken ailelerin, erkek çocuk­larını kız gibi giydirmeleri, saçlarını uzatıp to­ka takmaları, kız oyuncaklarından almaları yanlıştır.

· Yine erkek çocuk özlemi çeken ailelerin, kız çocuk­larını erkek gibi giydirmeleri ve yetiştirmeleri sa­kıncalıdır.

Baba modelinin bulunmadığı ailelerde, erkek ço­cuğun sürekli anne ile birlikte oturup kadınsı dav­ranışları taklit etmesine fırsat oluşturmak uygun değildir. Böyle ailelerde erkek yetişkinlerden (dayı, amca, büyükbaba vs.) destek alınmalıdır. Ayrıca il­kokulda erkek öğretmen tercih edilmelidir.

Bebek yeni doğduğunda yatağı anne ve babaya yakın ol­malıdır. Yattığı beşik veya sepet annenin mümkün olduğu ka­dar yakınına konmalı, ebeveyn ihtiyaç duyduğu anda bebeğe dokunabilmeli, anne her zaman bebeğin hafifçe soluk alması­nı duyabilmelidir. Böylece bebekler uykunun zevkli bir şey ol­duğunu öğrenir ve uykuya dalmaktan korkmazlar.

Anne babaların yavrularıyla hayatının ilk birkaç yılını paylaşmalarında fayda vardır. Böylelikle çocuk, belki de bir ömür boyu devam edebilecek bir korkusuzluk ve huzur duy­gusuna kavuşacaktır, Çünkü kâbus, gece yarısı uyanmak, ka­ranlıkta korkmak, uyuyamamak ve benzeri halleri anne-babasıyla aynı odada yatan çocuk pek yaşamaz. Gece, bebekler ve küçük çocuklar için korkutucu zamanlardır ve güvendik­leri ebeveynlerinden ayrı kalmak onları endişelendirir.

Ancak çocuk 3-4 yaşına gelince odasını ayırmak gere­kir. 7-8 yaşına geldiğinde değişik cinsiyetteki kardeşi ile odalarını ayırmalıdır. Çünkü her çocuk kendi cinsiyetine uygun özellikleri odasında rahatlıkla yaşamalıdır.

Dikkatli anne-baba olalım ve çocuğumuza karşı işledi­ğimiz şu hataları düzeltelim.

· Fazla eleştirici olmayalım.

· Çocukları hiç durmadan eleştirmek yanlıştır. Bu bakımdan eleştirilerde vic­danlı ve merhametli olalım. Eği­timci Coleridge, “nasihat, kar gibi­dir, ne kadar yumuşak yağarsa, yerde o kadar tutar ve zihinde o kadar yer eder derken çok haklıdır.

· Çocuklarımıza ilgisiz kalmayalım. Yanımızda ol­duklarında ilgili ve yakın davranalım. Tepkisiz, duygusuz ve cansız ifadelerden kaçınalım.

· Çok fazla koyu kural koymayalım. Kurallarımız man­tıklı, basit ve az olsun, gereğinden fazla kural icat et­meyelim. Var olanları da mutlaka uygulayalım.

· Çok sert olmayalım. Ne zaman sert ve acımasız ol­duğumuzu hissettiğimizde hemen yumuşayalım ve nazik olmaya çalışalım.

· Bağırmayalım. Çocuğa bağırmak inciticidir ve psi­kolojik olarak zararlıdır.

Çocuk İlk Yıllarında Anneye Bağımlıdır

Hayatının birinci yılında bebeğin fiziksel ve ruhsal gelişimi büyük ölçüde anneye bağımlıdır. Çocuk yürümeye başlayınca bu bağım­lılık kısmen azalsa da ilk üç yıl devam eder. Bu yüzden ço­cuğun doğumundan itibaren anne ile yavru arasındaki et­kileşimin yoğunluğu ve türü önemlidir. Anneleri tarafın­dan çok iyi bakılan ve anne sütüyle büyütülen çocukların zeka seviyeleri yüksek bulunmuştur.

Batı ülkelerinde çalışan annelere ilk üç yıl ücretli veya ücretsiz verilen izinlerle anne-çocuk birlikteliğinin sağ­lanması bu sebeptendir. Gerçekten anne bu dönemde vazgeçilmezdir ve çocuktan hiç ayrılmamasına özen gös­termeliyiz. Çünkü yeni doğmuş bebeklerin annelerinden ayrılmaları halinde hastalandıklarını veya huzursuz ol­duklarını, anneleri gelince birdenbire canlandıklarını ve sakinleştiklerini hep görmüşüzdür.

Çocuğun en doğal hakkı ve ilk ihtiyacı ailesi tarafın­dan sevilmesidir. Ailesinin de temel görevi bu sevgiyi ona hissettirmesidir. Bunun için şunlara dikkat edilmelidir:

· Çocuğa hep gülümsemelidir. Bu şekilde ona bağlı­lığımızı ve ondan memnuniyetimizi gösterdiğimiz gibi güven vermiş de oluruz.

· Çocukla göz teması kurmalıyız, yani gözlerinin içi­ne bakarak güler yüzle davranmalıyız.

· Kucaklamak, öpmeli, okşamak, sevgi sözleri söyle­meli ve sık sık sarılmalıyız. Bu sırada ona güler yüz­le ve sevgiyle bakmalı, duygularımızı belli etmeliyiz. Çünkü sarılmak ve dokunmak çocuğun temel ihti­yaçlarından biridir.

· Onunla birlikteyken mutluysak, sevgimizi hissede­ceğini bilmeliyiz.

· Sevgi ifadelerini sık kullanmalı, yeri geldiğinde il­tifat etmeliyiz.

· Fırsat buldukça çocukla birlikte zaman geçirmeli, beraber olmak için fırsat oluşturmalıyız. Beraber gezmeye gitmeli, ona hikayeler anlatmalı ve bu be­raberlikten zevk aldığımızı hissettirmeliyiz.

· Çocukla oyun oynamalı, bu şekilde onun dünyası­na girmeliyiz. Kendi istediğimizi değil çocuğun sevdiği oyunları tercih etmeliyiz. Çocuk büyüdük­çe ve ilgi alanları belirginleştikçe, anne-baba ola­rak çocuğumuzu bu alanlara yönlendirmeli ve ken­dini geliştirmesi için onu desteklemeliyiz.

· Özel günlerine önem vermeli, başarılarını kutlamalı-yız. Ona hediyeler almalı ve ödüller verilmeliyiz.

· Onunla iletişime önem vermeli, sohbet ve muhab­bet etmeliyiz. Bu alışkanlığa bebeklikten itibaren başlamalıyız.

· Çocuklarımızla özel zamanlarımızı paylaşmalı, eğ­lenceli olayları beraber yaşamalı ve acılarında te­selli etmeliyiz.

· Yaşantılarının zenginliğinin ve çeşitliliğinin, anla­ma ve kavrama kapasitesini artıracağını bilmeliyiz. Onları farklı yerlere götürelim, değişik insanlarla karşılaştıralım.

· Soru sormalarına fırsat tanıyalım, meraklarını doğru ve uygun cevaplarla giderelim.

Çocuğumuzu Hep Destekleyelim

Çocuklar bağımsızlıklarını kazandıkça kendi başına iş yapmaya çalışırlar, bunu hep destekleyelim. Diyelim çocuğumuz artık kendi ye­mek, giyinmek veya ayakka­bısını bağlamak istiyor, onu teşvik etmeliyiz. Böylelikle be­ceri ve yeteneklerini geliştirmesine yardım etmiş oluruz.

Kısacası çocuğumuzun bağımsızlığını destekleyelim. Riske girmek ve yeni şeyler denemek konusunda cesaret verelim. Bir konuda başarılı olmak, onun kendine olan güvenini müthiş bir şekilde artıracaktır. Bazen hata yapa­rak öğrenmeye ihtiyacı olduğunu bilmeliyiz.

Çocuğumuzun basanlarına yoğunlaşalım. Özel ilgi alan­larına saygı duyalım ve yollarını açalım.

Çocuğumuzun kendine olan güvenini teşvik edelim. Övgü ve desteğin onu motive edeceğini unutmayalım. Ona yapacağımız yardımları yaşı büyü dükçe azaltalım ve kendi ayakları üzerinde durmasına katkıda bulunalım.

Çocuğa tuvalet alışkanlığı kazandırmak için meramını anlatacağı zamanı beklemek gerekir. Hiçbir anne, çocuğu hazır olmadığı sürece, kaslarını kontrol etmesini öğren­meden onu tuvalete alıştıramaz.

Bir başka husus da, tuvalete alıştıkça onu ödüllendire­lim ve takdir edelim.

Bağırsaklarından atılacak maddelerin makat üzerinde­ki basıncı, buradaki kasların açılmasına ve posanın vücut­tan atılmasına yol açar. Bu işlem basit görünse de, çocuk için karmaşık ve zordur. Ancak 2-2.5 yaşlarında bu eğiti­me başlanmalıdır.

Ikınmaya başladığı, altını kirlettiği zaman, “Çocuğum kakasını yapıyor” diyerek, yaptığı işi vurgulayalım. İki buçuk yaşındaki çocuk söylenilenleri anlayacağı için işimiz kolaylaşacaktır. Bir süre sonra, “Anne kaka yapıyorum” diye durumu kendi haber verecektir. İşte o zaman, otura­ğa yönlendirmeye başlayalım.

Çocuğu oturağa nerede ve nasıl oturacağını öğrettik­ten sonra artık bez bağlanmasına gerek olmayacak kadar büyüdüğünü söyleyelim ve külot giydirmeye başlayalım.

Çocuğa yepyeni bir şey öğretmekte olduğumuz için, cezalandırma işlemini kesinlikle aklımızdan silip atalım. Tuvalet alışkanlığını kazandırmada cezalandırmanın yeri yoktur. Çocuğumuz belirtileri öğrenip alışkanlığa yöneldi­ği zaman da onu övelim, sevecen davranalım, arada ola­cak “kazaları görmezden gelelim.

Genellikle, iki yaşma gelen çocuklar, tuvaletleri geldi­ğinde haber verirler. İşte bu aşamada anneler sabah kal­kınca her yemekten sonra ve gece yatmadan önce çocuğu tuvalete götürmelidir.

Tuvalet alışkanlığında şu noktalar önemlidir:

· Çocuk, henüz hazır değilken tuvalete alıştırmaya kalkmak doğru değildir. Çünkü henüz çocuğun il­gili kasları gerekli olgunluğa ulaşmamıştır.

· Tuvalet alışkanlığı verirken aşırı titiz, zorlayıcı, baskıcı veya cezalandırıcı tavır ve tutumlardan ka­çınmalıdır.

· Tuvalet alışkanlığı kazandırma esnasında anne ve babalar, fedakâr ve sabırlı olmalı, çocuğa müşfik davranmalıdır.

Devamlı aşağılanmak, beceriksizliğini vurgula­mak, hataları ön plana çıkarmak çocuğu kendine güvensiz yapacak veya depresyona yatkın hale getirecektir. Bebekken biberonu elinden düşürdü di­yelim, adı üzerinde bebektir ve olabilir. Ama biz onu azar­larsak bu yanlış olur.

Yeni yürümeye başlayan tombul çocuğa, sendelediğin­de “nedir bu şişmanlık ve şekilsizlik” diye laf atılırsa zih­nine güvensizlik tohumunu ekmiş oluruz.

Öğretmen, “Sınıfta saati öğrenemeyen bir tek sen kal’ dm” diye çıkışırsa yine böyle hata yapılmış olur.

Karneye bakan anne, “Hayat Bilgisi dersin orta mı? Benim çocuğum bu hale mi düşecekti?” diye üzüntüsünü belli ederse yine çocuğun güvensizliğini artırmış olur.

Veya baba “ben senin yaşındayken” diye başlayan nu­tuklar atarak çocuğun başarısızlığını vurgularsa…

Bazen muayene için getirilen çocukların annesiz odaya girmediklerini görürüm. Anneler; hemen atılır, “Nasıl ko­nuşacağını bilmez, bana ihtiyacı var” derler. Anne, çocu­ğuna çok düşkün olduğunu düşünür; oysa kendine bağımlı yaparak hep kaybetmeğe mahkum bir insan hali­ne getirdiğinin farkında bile değildir.

Çocuklarımızı iyi olmadıklarına ve başkalarıyla boy ölçüşemeyeceklerine inandırıp aşağılık kompleksine sok­mayalım. Çünkü çocuk bir defa başarılı olamayacağı dü­şüncesine kapılırsa yeni beceriler kazanmayı denemeye­cektir bile ve sonunda karamsarlığa düşecektir.

Çocuğumuzun akimi olumsuz şartlandırmalarla dol-durmayalım ve güvensizlik tohumları atmayalım.

Hatalı bir davranışını eleştirirken kişiliğini değil olayı he­def alalım ve gerekli açıklamaları olay üzerinden yapalım.

Terbiye sistemimiz ülkemizde nedense azar ve dayak üzerine kuruludur. Övgü ve teşvike gereken önemi vermeyiz.

Çocuğumuz güzel ve faydalı faaliyetler yaptığında. onu övelim, teşvik edelim. Evladımızı ku­caklayalım, öpelim. Bizim için değerli ve önemli olduklarını söyleyelim. Bunu onla­ra gösterelim.

Çocuğumuz sevildiğini, takdir edildiğini hissetsin. Yeterin­ce övgü almayan çocukların kendilerine saygı duymayacakla­rını ve kendilerini sevmeyeceklerini bilelim.

Övgüden yoksun çocuklar, duygusal açıdan zayıf ve ak­ranlarının baskısı karşısında korumasızdırlar. Yaşıtlarının gözüne girmek için onlara uyum gösterecek ve her türlü üzücü işi yapabileceklerdir.

Ayrıca ne kadar kötü davranışlarda bulunduklarını sık sık duyan çocuklar çok geçmeden öyle olduklarına inanmaya başlayacak ve kendilerinden beklenen rolü benim­seyeceklerdir.

Halbuki bol bol övgüde bulunmak, özsaygının yanı sı­ra aile içindeki olumlu duyguları da geliştirecektir.

Bu yüzden çocuklarımıza:

· Derin şefkat ve saygı gösterelim, “Seni seviyorum” ve “sen müthişsin” gibi sözleri sık tekrarlayalım.

· Sevgimizi kucaklamak ve öpmek gibi fiziksel şekil­lerde ifade edelim.

· Övgüde karmaşık olmayan, sade bir ifade kullana­lım. Övgüye, olumsuz unsurlar karıştırmayalım.

· Şartsız sevelim, “daima, ne olursa olsun seni sevi­yorum” mesajını verelim.

· Çocuğumuza inanalım ve bunu ona gösterelim.

· Hata yaptığında, bunun normal olduğunu ve bu durumun büyümesinin bir parçası olduğuna onu inandıralım. Aşırı eleştirici olmayalım. Bu, çocu­ğun kendine olan güvenini zedeler.

· Tabi övelim, ama övgüde aşırıya da gitmeyelim. Olumlu, yapıcı davranışlarını pekiştirmek için öv­güyü kullanalım. Hak ettiği durumlarda fırsatı de­ğerlendirelim ve övelim. Ancak içi boş, hak edil­memiş göklere çıkarmadan ise uzak duralım.

Disiplin, çocuklarımıza hayatlarında mutluluk ve başarıya ulaşmaları için ihtiyaç duyacakları metodları vermek demektir.

Disiplinde iyi davranışları özendirmeye öncelik verelim. Kötü davranışlara karşı takındığımız tavırlar daha sonra gelmelidir.

Çocuklar kendilerini güvende hissedebilmeleri için açık, öz ve tutarlı sınırlamalara muhtaçtırlar. Bir çocuğun aile kurallarını öğrenmeye ve onlara saygı duymaya gereksinmeleri vardır. Ev ortamı, çocuğun içinde bulundu­ğu ilk toplumdur. O, hayatı öğrenmeye bu küçük sosyal dünyada başlar.

Küçük bir çocuk için en önemli özendirme ise ebevey­ninin kendisine karışı ilgi sevgisi ve şefkatidir. Ona gü­lümsememiz ve onu cesaretlendirmemiz, iyi davranışını ödüllendirmektir. “Aferin”, “tebrik ederim çok güzeldi’, “iyi başardın” gibi sözler hep destekleyici ifadelerdir.

Çocuğa “hayır” ve “yapma” lan çok söylemek istemi­yorsak, evimizi onun açısından güvenilir hale getirme­liyiz. Elektrik prizini, kabloları ve kırılacak eşyaları ko­ruma altına almalıyız.

Engelledikçe, yasakladıkça çocuğun merakının daha çok artacağını bilmeliyiz. Sonra yasak fazlalaştıkça hep­sini aklında tutması da zorlaşacaktır.

Elbette hepimiz çocuklarımızın acı çekmesine, sıkıntı­da olmasına tahammül edemeyiz. Ancak aşırı koruyucu davranırsak, çocuk mücadeleyi öğrenemez.

Oğlumu sabahları okula hep kaldırırdım. Ancak kendisinin kalkmayı öğrenmesinin gerektiğine inandım ve bıraktım. Birkaç gün geç kaldı ama sonunda saatini kurarak, gerekli tedbirleri alarak kendi kalkmaya başla­dı ve okuluna gecikmeden gitti.

Bir gün yine okulda biriyle kavga etmişti. Gidip kendi­ne zarar veren çocuğu bulmayı ve konuşmayı düşündüm.”Baba sen karışma, problemimi kendim hallederim” dedi. Gerçekte bu daha mantıklıydı.

Beş yaşındaki Emre’yi çeşitli davranış bozuklukların­dan dolayı getiren annesi bana şunları anlatmıştı: “Onu sokağa bıraktığımda pencereden seyrediyorum ve haksızlıkla karşılaştığında hemen müdahale ediyorum.”

Anneye yanlış yaptığını hatırlattım. Emre arkadaş­larıyla oynarken elbet problem çıkabilecekti ve bunla­rı kendi halletmeliydi.

Gerçekten çocuğumuz kendi ayakları üzerinde durma­lı, kendi mücadelesini vermeli ve kendi başarmayı öğren­melidir. Aileye çocuğu yalnız başına bırakmak güç ve acı­masızlık gibi gelebilir, ama onun büyümesi için zorluklar­la baş etmesi gerektiğini öğrenmesi gerekir.

“Bizim yaşadığımız zorlukları yaşamasınlar” veya “ona öğretmektense onun için yapmak daha kolay geliyor” dü­şüncesiyle hayatı çocuklarımıza kolaylaştırırsak, yardım etmek isterken aslında kötülük yapmış oluruz.

Bu yüzden küçük yaşlardan itibaren kendi yapabilece­ği işleri yapması için fırsat verelim, teşvik edelim. Bıraka­lım kendi giyinsin, oyuncaklarını toplasın, ödevlerini kendi yapsın, kendi kararlarını alsın.

Belki başlangıçta bunları iyi yapamayacaktır, hatta ba­zen hatalı davranacaktır. Ancak ne kadar çok fırsat veri­lirse o oranda düzgün yapmayı başaracaktır.

Çocuğumuzun her istediğini verirsek ona iyilik yapmış olmayız. Gerçek şu ki; çocuğumuz büyüyüp bir yetişkin olduğunda, istediği birçok şeyi beklemeden ve çaba gös­termeden elde edemeyecek ve her istediğine de kavuşa­mayacaktır. Kısacası küçüklükten buna alışması gerekir.

Her istediği alınan çocuklar, sahip oldukları oyuncak­lara genellikle değer vermezler. Üstelik sahip olduklarını hiçbir zaman yeterli görmezler. Öte yandan, bir şeylerin olmasını bekleyerek büyüyen veya kendi harçlıkları ile alabilen çocuklar, sahip oldukları her şeye gerçek değeri­ni verirler. Bir şeye sahip olmanın bedeli olduğunu, bu­nun için çalışması ve ter dökmesi gerektiğini, yoksa başa­rının değerini anlayamayacaklarını bilmeliyiz. Hayatta istedikleri her şeye istedikleri anda sahip olamayacakları­nı görmelidirler.

Şu da var: Çocuklara ne kadar çok verirsek, o kadar çok beklerler. Halen sahip olduklarıyla mutsuz olurlar.

Çocuklardaki marka merakı da ailenin hayır demesiy­le alevlenmektedir. Sürekli reklamlarla bombardımana tutulan çocuklar lüks ve pahalı tüketime itilmektedir. Anne-baba ise çocuklarıyla daha az vakit geçirdiği için. is­teklerine evet diyerek onları memnun etme yoluna git­mektedir. Ama bundan uzun vadede çocuklar zarar gör­mektedir.

Bu yüzden onlara hayır demesini de bilelim.

Hayır demenin yolları

· Hayır. Bana Bir daha sorma.

· Bu konuda düşündüm ve cevabım hayır.

· Şu anda maddi durumumuz müsait değil.

· Sana daha önce benzerini almıştık.

· Gerçekten sinirlenmeye başlıyorum.

· Bu konudaki cevabımı değiştirmeyeceğim.

· Sana hayır dediğimi hatırlıyorum.

· Artık bunu bırak, başka bir şeyle ilgilen.