18-20 Haftaları Arası Ultrason

4

Birçok diğer sanayileşmiş ülkelerde olduğu gibi, İngiltere’de de çoğu hastanede tüm hamile kadınlara ikinci trimestrde rutin ultrason tetkikleri önerilir. Buna “detaylı anatomik tetkik” denir. Çünkü ultrasonun asıl amacı budur; fetusun anatomik yapısını detaylıca incelemek ve bunun sayesinde olabilecek anomalileri saptamaktır.

Bu rutin tetkikler faydalı mıdır, yoksa isteğe mi bağlıdır? Bunu cevaplamak kolay değildir. Hangisi doğrudur bilinmez ama annelerin bu kontrolleri istedikleri hatta heyecanla bekledikleri bir gerçektir.

Mamafih, bu incelemelerin “anatomik tetkik” olarak adlandırılması bir sürü problem yaratmaktadır. Bu tetkikle, bebekle ilgili her şeyin yolunda olduğu gibi bir izlenimine kapılan anne-baba, sonucunda aksi bir durumla karşılaşınca, bu masum makine birden onları hayal kırık­lığına uğratan bir suçluya dönüşür. Ve bu durum ebeveynleri sıkıntıya sokar.

Doğumla ilgili birimler, bu hizmeti verirken aynı zamanda aileleri tetkiklerin yüzeysel olmadığına, detaylı olduğuna dair bilgilendirme­lidir ki, annelerin beklentileri gerçek olabilsin.

Yazının bu bölümünde, bu tetkiklerin potansiyel faydaları ve kısıt­lamaları detaylıca anlatılmıştır. Çoğu doğum ünitesi, bunun konforunu sağlayan organizasyona ve tetkiklerin ilerlemekte olduğunu anlatabilen uzman teknisyenlere sahiptir. Ailelerin tercihleri de bu yöndedir. Aslında, ebeveynler ve henüz doğmamış bebek arasındaki ilk güçlü bağın kurulduğu bir süreçtir bu.

Birçok birim, erken hamilelik döneminde bu çok özel tetkiki her kadına sunmamakta, daha detaylı bir tetkiki önermektedir. Bu da sadece fetusun yaşadığını, fetus sayısını ve doğum tarihim belirler. Fakat risk altında olduğu varsayılan kadınlar için – önceki hamilelikte problem yaşamış veya ailevi geçmişinden dolayı veya diğer sebepler­den – kesin sonuç elde etmek amacıyla detaylı anatomik tetkik uygu­lanır.

Bu bölümde detaylı bir tetkikin gerektirdiklerine değineceğiz.

Taramaların Faydaları

Bu dönemdeki bir hamile için ultrason taraması zorunlu mudur? Hayır. Zorunlu değildir. Fakat anne adayı, aile, doktor ve hatta bebek için fayda sağladığı tüm dünyada kabul edilmiştir.

20. haftada yapılan bir ultrason taramasının potansiyel fay­daları nelerdir?

  • Fetus sayısını onayla. Çoğu ikiz hamilelik, ilk olarak bu taramada saptanmıştır.
  • Fetusun yaşadığını onaylar. Bazı vakalarda fetus ana rahminde ölebilir ve anne hiçbir uyarı hissetmeyecektir. Buna Missed abortion denir. Bu dönemde yapılan rutin taramalarda bu talihsiz değişim gözlemlenebilir. Bu, nadir görülen bir bulgudur.
  • Doğum zamanını onaylar. Bir ultrason taramasının, annenin tari­hine göre ileri bir tarih verdiği çok sık görülür. Bu, önemli karışıklık­lara neden olur.
  • Yüksek riskli hamilelikleri saptar. Olası problemler, ilk olarak hamileliğin 20. haftasında yapılan ultrasonda ortaya çıkar. Bu da, duru­ma tam zamanında el koymayı sağlar.
  • Büyük anomalileri teşhis eder. Bu tarama, detaylı bir anatomik değerlendirme için yapılmaktadır. Çoğu ana şekil bozukluğu teşhis edilir. Bu da gerekli analiz ve faaliyetlerin yapılmasına izin verir. Bazen, fetusun rahim dışında yaşayamayacağını gösteren kusurlar bulunur. Bu da anneye, aileye ve doktora ne yapılacağı hakkında karar verme yetkisini kazandırır. Bazı öldürücü olmayan problemler de, rahimde veya doğumdan hemen sonra tedavi edilebilir.
  • Plasentanın ve yapısının mevkiini tespit eder. Az sayıda vakada, plasentanın serviksin üzerinde olduğu görülür, bu durum hamilelikte hafif kanamaya veya daha geç bir dönemde oluşan ‘plasenta prevya’ denen hastalığa neden olabilir. Bu buluş, anneye gerekli öğütleri verm­eye yarar. 20. haftada keşfedilen, aşağıda yerleşmiş bir plasenta anneyi lüzumsuz yere üzmesini gerektirecek bir risk faktörü değildir.
  • Erken tanıma. Anne adayı ve eşi ekranda fetusu çok net görebilir. Bu dönemde fetus, her yapısı oluşmuş minyatür bir bebektir. Oldukça hareketlidir, Kol ve bacaklarını oynatır, tekme atar, baş parmağını emer. Bunları izlerken, gelişim incelenir ve bunun çok önemli olduğu düşünülür. Bu yüzdendir ki; tüm bu işlem anne-babanın katılımıyla yapılır ve tüm soruları o anda cevaplandırılabilir.

Kesin zamanlama neden önemlidir? Her şeyden sonra bebek hazır olduğunda gelir.

Bu doğru olabilir ama her zaman durum böyle olmaz.

Hamilelik belirgin bir şekilde uzadığında, tarihi belirlemek için artık çok geçtir. Tetkik, ikinci trimestrden sonra yapılırsa, ultrason doğum tarihini belirleyemez. Bu tip bir olay duruma müdahale eder. Hamileliğin son döneminde bazı durumlarda risk yaşanabilir. Kesin tarihin bilinmesi, doğru kararlar vermede yardımcı olur.

Prematüre bir doğum olması başka bir durumdur. Kesin tarih bilinirse, fetusun rahim dışındaki yaşamını riske etmemek için verilen karar daha doğru olur. Eğer tarih, şimdi olandan daha ileri diye biliniy­orsa, buna istinaden yapılan doğum çok kötü sonuçlar doğurabilir. 20 haftada yapılan bir ultrason bu potansiyel problemi ortadan kaldırır.

Erken bir tetkiğin sağladığı faydalarla ilgili daha bir sürü senaryo vardır.

Neden herkes için tetkik yapılması gereklidir? Bu test risk altın­da olanları kapsamaz mı?

Test herkes için geçerlidir.

Deneyimlere göre, daha çok belirgin bir risk faktörü yokken, prob­lemlerin teşhis edildiği görülmüştür. Eğer tarama testi sadece risk altın­da olanları inceleme için tercih edilseydi, çoğu anomali gözden kaçırılırdı.

Tarama yapılmış hamileliklerden çoğunun (%85’in üzerinde bir oran) normal olduğu saptanmıştır. Bir problemin teşhisinin eksikliği tüm çabaları boşa harcayabilir, nitekim test, doğum öncesi bakımında duruma müdahale ederek bu tip aksamaları önler. Bu testin sağladığı olanağı kimse inkâr edemez. Çoğu anne bu deneyimi çok hoş bulur.

Tetkik konusunda annenin bir seçimi olabilir mi?

Tabi ki evet. Diğer doğum öncesi testleri gibi, ultrason da isteğe bağlıdır.Bununla beraber bu testiistemeyen her annenin bil­gilendirilmiş olduğu doktorlar tarafından temin edilmektedir.

“Hedefli Tarama ” ile ne kast edilir?

Bazı durumlarda, önemli bir anomalinin olma durumunu teşhis etmek için kullanılır. Bu özel durumlar aşağıdaki gibidir:

  • Önceki formasyon bozukluğu
  • Taşıyıcının bilinen genetik veya kromozomsal bozuklukları
  • ilaç tedavisi gören anneler (sakinleştirici ilaçlar gibi)
  • Diyabetik veya saralı anneler

Diğerlerinde ise, önceki kan testi, Down sendromu tarama testi 8veya diğer adıyla ‘üçlü test’ veya ‘ikili test’) anomali olma ihtimalini gösterir. Bu test aynı zamanda nöral tüp hastalığı (spina bifida) olasılığını teşhis eder. Bu tip durumlarda, test anomaliliği yakından incelemeye, teşhis etmeye veya varlığını inkar etmeye yönelik hede­flenmiştir. Genel kural olarak, daha çok anomali riski taşıma ihtimali olduğundan, ileri yaşlarda hamilelik yaşayan anneler (30’larm sonları veya kırklı yaşlar) için bu “hedeflenmiş tarama” uygulanır.

Olan bir anomaliyi “hedeflenmiş tarama” atlayabilir mi?

Bu nadirdir, fakat mümkündür. Çoğu büyük anomali kesinlikle teşhis edilir. Mamafih, bazı kalp, jenital ve hatta üst dudak anomalisi 20. haftada gözden kaçabilir. Kalbin dört penceresi vardır. Eğer 20. haf­tada herhangi bir nedenden dolayı kalp görüntüsü çok net alınamazsa, taramanın 24. haftada tekrarı önerilir. Aynı öneri yarık